سخنرانان
سخنرانان مراسم اختتامیه
حسین انواري .................................... سرپرست کمیته امداد امام خمینی(ره)
حسین خادم حسيني ........................... مدیر دفتر بازرسی و رسیدگی به شکایات سازمان بهزیستی کشور
دكتر حمیدرضا طيبي ............................ رئیس جهاد دانشگاهی
محمود عليگو .................................... دبیر جشنواره
حسین انواري - سرپرست کمیته امداد امام خمینی(ره)
عوامل زيادي در مسألهي فقر بهعنوان پديدهي اجتماعي تأثيرگذار است. مفهوم كلي فقر و محروميت در همه جا يكسان است. عوامل تأثيرگذار در آن
بهگونهاي است كه اشتراكنظر را در بيان چيستی آن با مشكل و سختي مواجه ميكند. اگر آيات و رواياتي كه از پيامبر (ص) و ائمه اطهار به ما رسيده را نگاه كنيم، سه نوع تعريف از فقر مشاهده ميشود: يك سري از بيانها حمل بر نكوهش و ذم فقر دارد. يك دستهاش مدح كرده است و يك دسته هم بينابين يعني بين ذم و مدح است. در اين دستهاي كه فقر را مذمت ميكند خيلي به شدت بيان شده است. فقر «اشد من القتل» است. «اكبر» است، «كادالفقر ان يكون كفرا». فقر منجر به كفر و عصيان ميشود. روايتي از امام علي(ع) است كه ميفرمايد: هر كسي كه به فقر مبتلا شود چهار خصلت در او ظاهر ميشود، یقین او كاهش پيدا ميكند. هم¬چنین نقصان عقل پيدا ميكند و دينش سست ميشود، تزلزل در بنيانهاي دينياش حاصل ميشود.
كساني كه با فقر مواجه هستند با نگاه تحقير از جهت اجتماعي مواجه ميشوند. دستهي ديگري هستند كه فقر را مدح ميكنند. فقر را معادل شهادت ميدانند يا كرامتي كه خداوند به انسان يا هر كه بخواهد ميكند و آن ها را از مقربين درگاه الهي قرار ميدهد. بيان زيبايي از امام علي(ع) است كه فقر در خزانهي الهي مانند شهادت است. از امام صادق(ع) است كه مصائب و مشكلات هداياي الهي هستند و فقر نزد خداوند مانند شهادت است و خداوند هيچ يك از بندگانش را فقیر نميگرداند مگر اين كه او را دوست بدارد. از پيامبر گرامي اسلام(ص) سخن زيبايي است كه همواره توصيه مي کند همنشيني با علما و اهل حكمت و سؤال از علما و همنشيني با فقرا در ستايش و مدح فقر است. گروه ديگري در ارتباط با فقر و غنا باب ميانه را بيان كردهاند. اين دستهي سوم ستايش و تمجيد را از "حد كفاف" مطرح كردهاند. كفاف يك حالتي است كه انسان نه با كمبود مواجه است كه محتاج به غير باشد و نه بيشتر از حد نيازش دارد كه او را دچار طغيان كند. پيامبر گرامي اسلام سخن زيبايي دارند: «خوشا به حال كسي كه اسلام بياورد و معيشت او در حد كفاف باشد.» كفاف بهعنوان حد اعتدال در ادعيه وارد شده از معصومين نیز پرداخته شده است. امام سجاد(ع) در صحيفهي سجاديه در همين باب كفاف به خداوند عرضه ميدارد كه «از فقدان كفاف به تو پناه ميبرم از احتياج به ديگران به تو پناه ميبرم.» هم فقر نعمت است و هم ثروت نعمت است. برعكس هم فقر موجب عذاب ميشود و هم ثروت موجب عذاب ميشود. به اين بستگي دارد كه ما چگونه نگاه كنيم و چگونه عمل بكنيم. آثاري كه در انسان ميگذارد نیز مورد بحث است. اگر فقري باشد كه انسان را به خداوند نزديك كند، اين فقر ممدوح است. مثل استادي که ميخواهد دانشجويش را مورد رشد قرار دهد و به او تكاليف سنگين ميدهد چرا كه ميخواهد او را بسازد. خيلي وقتها فقري كه از جانب خداوند هديه ميشود ميخواهد انسان را بسازد و اتفاقاً همين مسأله است كه ميتواند انسان را استوار و پايدار كند. فقر و غنا، داشتن و نداشتن اگر بتواند كه انسان را به خداوند نزديك كند و طاعات انساني را افزايش دهد هر دو ممدوح است. اگر بتواند كه انسان را از خدا دور كند هر دويش خسران است. اگر خداوند بخواهد سؤال امتحاني بدهد به اغنيا چگونه سؤال امتحاني ميدهد؟ سؤال امتحانياش توسط فقرا است. فقرا چگونه امتحان ميشوند؟ بهوسيلهي صبر و شكر درگاه الهي. بالاخره انسان دائماً در حال آزمايش است و دائماً در ابتلا است. دائماً دارد تست ميدهد تا بتواند رشد كند. انسان درستکار و غيردرستكار انساني است كه در دوراهي دعوت پيامبران و دعوت شياطين قرار گرفته است. شيطان از يك نگاه وسيلهي رشد انسان است. يعني اين كه انسان بتواند با وسوسههاي شيطان و با اغواگري شيطان مقابله كند و جريان رشدش را طي كند. فقرا توسط اغنيا و اغنيا هم توسط فقرا آزمايش ميشوند.
انفاق در اسلام بسیار توصیه شده است. انفاق يك تكليف اجتماعي است، براي اين كه فاصله بين فقر و غنا را پر كند. در واقع انفاق صحنهي آزمايش و امتحان است. انفاق همرديف مجاهده با نفس است و به جان دادن در راه خدا تعبير شده است. انفاق آباداني خانهي آخرت را همراه دارد. كلام زيبايي امام صادق(ع) دارند كه «انفاق آزموني سخت است كه در آن ميزان عبوديت فرد محك ميخورد.» در آيات كريمه داريم كه «كسي كه انفاق نميكند بايد سختيها و فشارهاي جانفرسا را تحمّل كند.» در اين آیات رازهايي نهفته است كه نياز داريم در آن عميق شويم. انفاق پيام دين براي بنيان يك جامعهي سالم است. انفاق یعنی بخشيدن به ديگران از آن چه خداوند به انسان ارزاني داشته است. اين شامل همه چيز ميشود. هر اقدام مثبت و هر اقدام نيك و هر محبتي جزء حوزهي انفاق قرار ميگيرد، جزء نعمتهاي الهي است. اين انفاق را در جامعه باعث ميشود كه جايگاه واقعي دارايي و ثروت مشخص شود. انفاق موجب تكامل فردي می شود. تربيت اسلامي در اين باب گشوده است. باب انفاق در واقع پاسخگويي به جايگاه خليفه اللهي انسان است. خداوند امر ميكند و ميگويد كه من دوست دارم از آنچه كه داري ببخشي. خيلي از آشفتگيهاي اجتماعي توسط انفاق ترميم می شود. خميرمايهي انفاق مهرورزي است. محبت و احترام كردن و عطوفت است. جامعهاي كه با سنگدلي، بخل، تنگنظري، خودخواهي، تكبر و خودشيفتگيهاي عجيب و غريب كه در صحنههاي اجتماعي ميبينيم مواجه است، نميتواند در آن فضا قرار بگيرد. جامعهي با فرهنگ انفاق ميتواند مرهم مؤثري را بر جانهاي خسته بگذارد. كاري كه عزيزان در كارهاي جهادي انجام ميدهند ارزش توليد مادي را كه در مناطق ميگذارند خيلي بالا نيست، اين خيلي اولويت دارد منتها در اولويت اول نيست. مهم تقويت روحيهي نيازمندان است. اين همدليها و محبت كردنها است. همين كه يك گروهي وارد يك منطقهاي ميشوند روزنههاي اميد در آن منطقه باز ميشود. شما محبت آن انسانهاي شريف را در اين مناطق ميبينيد. چهطور دور شما جمع ميشوند. با اين كه چيزي هم ندارند گاهي اوقات ميبينيد كه از همان مختصر مايحتاجشان براي شما كشك و ماست و نان و عسلي را ميآورند. ما اگر در گفتمان نظاممان مردمسالاري ديني را تعريف كرديم یعنی مردم سالار خودشان هستند، كسي سالار مردم نيست. فرق ما با بعضي ديگر از جوامع اين است كه آن ها هم مردمسالاري دارند ولي بيقيد و شرط، ولي ما مردمسالاري در محدودهي ارزشهاي دينيمان داريم. اگر ما بتوانيم دلها را به مبداء خلقت نزديك كنيم دلها به هم وصل ميشود و اين هم در ارتباطات اجتماعي ما و در تعاملات مردمي ما بايستي مشهود باشد. ما هر چقدر كه سرمايهگذاري كنيم و اين پيوند را بيشتر می كنيم، ثروت ملي ما اينجاست. ما ميتوانيم سرمايههاي اجتماعي بسيار بالايي را توليد كنيم. ما اگر بتوانيم اعتمادسازي و مشاركت مردم را با نرخ بالا توليد كنيم همبستگي مردمي را توسعه بدهيم، خود اين ايجاد تعهد ميكند، اين مسئوليتآور است. در خيلي از معضلاتي كه ما در جامعه داريم اگر اين اتصالات قلوب به هم باشد، كار ما رو به راه خواهد بود. ما براي ادارهي كشور به وحدت ملي نيازمند هستيم. اقتدار ملي ما در گرو اين وحدت است. ما در حركتهاي جهادي ميتوانيم كاري كنيم كه دلها به هم نزديك شود. ما معتقديم كه اگر بعضي از اشكالاتي كه در كارهاي جهادي دانشجويان عزيز وجود دارد را اصلاح كنيم، حلاوت عيني و نشاط زندگي را در اقشار ضعيف تقويت خواهیم کرد. اين عزتمندي و نگاه با عطوفت در واقع سرمايهاي ايجاد ميكند كه زندگي او را ثبات ميبخشد. من اين را بايد عرض كنم كه محرومين ما همهشان دردشان درد مادي نيست. ما فكر ميكنيم كه با تزريق ماديات مشكل حل ميشود مشكل ما اين است كه ما به محرومين با تحقير نگاه ميكنيم. ما به محرومين با ديد شهروند درجهي چندم نگاه ميكنيم. وقتي كه يك روستايي به ادارات ما مراجعه ميكند و به دواير اجرايي و دستگاه قضايي ما مراجعه ميكند، احساس كوچكي ميكند. خانمي كه تا ديروز زندگي راحتي داشته است؛ فقيرانه بوده ولي دغدغه نداشته است ولي به محض اين كه شوهرش فوت ميكند نگاهها تحقيرآميز ميشود. او از اين كه عزت و كرامتش تخفيف پيدا كرده و مخدوش شده رنج ميبرد. در كميته امداد عمده بحثمان همين است. تلاش می كنيم كه مردم را به هم نزديك كنيم. در ماه مبارك رمضان جشن اكرام را برگزار كرديم و توانستيم نزديك به چهار هزار يتيم را حامي دار كنيم كه با عشق و علاقه به يكديگر محبت کنند. يتيم احساس كند كه پشتوانهاي دارد که تنها نيست. احساس كند كه در مسائل و مشكلات ميتواند روي پاي خودش بايستد. همين كارهايي كه شما ميكنيد و در مناطق محروم ميرويد به دنبال چه انگيزهاي هستيد؟ دنبال پست و مقام هستيد؟ اين ها كه نيست. به دنبال جاي ديگري هستيد.
امام صادق(ع) ميفرمايد: در روز قيامت ندا داده ميشود كه فقرا قيام كنند. آن ها قيام ميكنند و از خداوند تبارك و تعالي ندا داده ميشود كه مثل اين كه خداوند بخواهد عذرخواهي كند، شبيه به اين است كه شما بندگان مورد قبول من هستید و درجات بالايي نزد من داريد، من نميخواستم كه شما را با قرار دادن در موضع فقر و محروميت تحقير كنم، من ميخواستم كه پاداش بزرگي به شما بدهم و الان موقعي است كه اين پاداش و مدال را بدهم كه شما هر كسي كه كوچكترين محبتي را به شما داشته است را به بهشت ببرید، يعني در واقع فقرا شفيع خيرين و نيكوكاران خواهند بود. اين خيلي با ارزش است. ما در بحث صدقه داريم كه وقتي شما انفاق ميكنيد و صدقه ميدهيد دست خودتان را ببوسيد. اين دست به دست خداوند رسيده است قبل از اين كه به دست آن نيازمند برسد.
حسین خادم حسيني - مدیر دفتر بازرسی و رسیدگی به شکایات سازمان بهزیستی کشور
در فضاي اين سالن به ياد دوران دانشجوييام افتاده بودم.آن زمان که دانشجو و عضو این گروه-ها بودیم، افتخار ما اين بود كه در خدمت محرومترين افراد جامعه هستيم. تلاش ما در جهت زدودن چهرهي فقر و محروميت در جامعه و افتخار ما خدمت در راه محروميتزدايي است. با مديريت جديد سازمان بهزيستي كشور از سال 84 تلاش جدي در جوانسازي سازمان و نگاه جوانتر به مقولهي محروميتزدايي داریم. دو نكته را مطرح ميكنم. ابتدا اين كه ما در نگاه به مقولهي محروميتزدايي نيازمند به نگاه جوان و حضور جوانان و ارادهي آن ها و طرحهاي جديد هستيم. هر چه در اين زمينه به ما كمك كنيد ما خواهيم توانست اين راه را طي كنيم و آماده هستيم كه هر كمكي كه از دستمان برميآيد انجام دهيم. دوم قدرشناسي در اين جشنواره و همين كاري كه در سازمان دانشجويان جهاددانشگاهي صورت می گیرد. اميدوارم كه در اين راه موفق باشيد.
حسین انواري .................................... سرپرست کمیته امداد امام خمینی(ره)
حسین خادم حسيني ........................... مدیر دفتر بازرسی و رسیدگی به شکایات سازمان بهزیستی کشور
دكتر حمیدرضا طيبي ............................ رئیس جهاد دانشگاهی
محمود عليگو .................................... دبیر جشنواره
حسین انواري - سرپرست کمیته امداد امام خمینی(ره)
عوامل زيادي در مسألهي فقر بهعنوان پديدهي اجتماعي تأثيرگذار است. مفهوم كلي فقر و محروميت در همه جا يكسان است. عوامل تأثيرگذار در آن
بهگونهاي است كه اشتراكنظر را در بيان چيستی آن با مشكل و سختي مواجه ميكند. اگر آيات و رواياتي كه از پيامبر (ص) و ائمه اطهار به ما رسيده را نگاه كنيم، سه نوع تعريف از فقر مشاهده ميشود: يك سري از بيانها حمل بر نكوهش و ذم فقر دارد. يك دستهاش مدح كرده است و يك دسته هم بينابين يعني بين ذم و مدح است. در اين دستهاي كه فقر را مذمت ميكند خيلي به شدت بيان شده است. فقر «اشد من القتل» است. «اكبر» است، «كادالفقر ان يكون كفرا». فقر منجر به كفر و عصيان ميشود. روايتي از امام علي(ع) است كه ميفرمايد: هر كسي كه به فقر مبتلا شود چهار خصلت در او ظاهر ميشود، یقین او كاهش پيدا ميكند. هم¬چنین نقصان عقل پيدا ميكند و دينش سست ميشود، تزلزل در بنيانهاي دينياش حاصل ميشود.كساني كه با فقر مواجه هستند با نگاه تحقير از جهت اجتماعي مواجه ميشوند. دستهي ديگري هستند كه فقر را مدح ميكنند. فقر را معادل شهادت ميدانند يا كرامتي كه خداوند به انسان يا هر كه بخواهد ميكند و آن ها را از مقربين درگاه الهي قرار ميدهد. بيان زيبايي از امام علي(ع) است كه فقر در خزانهي الهي مانند شهادت است. از امام صادق(ع) است كه مصائب و مشكلات هداياي الهي هستند و فقر نزد خداوند مانند شهادت است و خداوند هيچ يك از بندگانش را فقیر نميگرداند مگر اين كه او را دوست بدارد. از پيامبر گرامي اسلام(ص) سخن زيبايي است كه همواره توصيه مي کند همنشيني با علما و اهل حكمت و سؤال از علما و همنشيني با فقرا در ستايش و مدح فقر است. گروه ديگري در ارتباط با فقر و غنا باب ميانه را بيان كردهاند. اين دستهي سوم ستايش و تمجيد را از "حد كفاف" مطرح كردهاند. كفاف يك حالتي است كه انسان نه با كمبود مواجه است كه محتاج به غير باشد و نه بيشتر از حد نيازش دارد كه او را دچار طغيان كند. پيامبر گرامي اسلام سخن زيبايي دارند: «خوشا به حال كسي كه اسلام بياورد و معيشت او در حد كفاف باشد.» كفاف بهعنوان حد اعتدال در ادعيه وارد شده از معصومين نیز پرداخته شده است. امام سجاد(ع) در صحيفهي سجاديه در همين باب كفاف به خداوند عرضه ميدارد كه «از فقدان كفاف به تو پناه ميبرم از احتياج به ديگران به تو پناه ميبرم.» هم فقر نعمت است و هم ثروت نعمت است. برعكس هم فقر موجب عذاب ميشود و هم ثروت موجب عذاب ميشود. به اين بستگي دارد كه ما چگونه نگاه كنيم و چگونه عمل بكنيم. آثاري كه در انسان ميگذارد نیز مورد بحث است. اگر فقري باشد كه انسان را به خداوند نزديك كند، اين فقر ممدوح است. مثل استادي که ميخواهد دانشجويش را مورد رشد قرار دهد و به او تكاليف سنگين ميدهد چرا كه ميخواهد او را بسازد. خيلي وقتها فقري كه از جانب خداوند هديه ميشود ميخواهد انسان را بسازد و اتفاقاً همين مسأله است كه ميتواند انسان را استوار و پايدار كند. فقر و غنا، داشتن و نداشتن اگر بتواند كه انسان را به خداوند نزديك كند و طاعات انساني را افزايش دهد هر دو ممدوح است. اگر بتواند كه انسان را از خدا دور كند هر دويش خسران است. اگر خداوند بخواهد سؤال امتحاني بدهد به اغنيا چگونه سؤال امتحاني ميدهد؟ سؤال امتحانياش توسط فقرا است. فقرا چگونه امتحان ميشوند؟ بهوسيلهي صبر و شكر درگاه الهي. بالاخره انسان دائماً در حال آزمايش است و دائماً در ابتلا است. دائماً دارد تست ميدهد تا بتواند رشد كند. انسان درستکار و غيردرستكار انساني است كه در دوراهي دعوت پيامبران و دعوت شياطين قرار گرفته است. شيطان از يك نگاه وسيلهي رشد انسان است. يعني اين كه انسان بتواند با وسوسههاي شيطان و با اغواگري شيطان مقابله كند و جريان رشدش را طي كند. فقرا توسط اغنيا و اغنيا هم توسط فقرا آزمايش ميشوند.
انفاق در اسلام بسیار توصیه شده است. انفاق يك تكليف اجتماعي است، براي اين كه فاصله بين فقر و غنا را پر كند. در واقع انفاق صحنهي آزمايش و امتحان است. انفاق همرديف مجاهده با نفس است و به جان دادن در راه خدا تعبير شده است. انفاق آباداني خانهي آخرت را همراه دارد. كلام زيبايي امام صادق(ع) دارند كه «انفاق آزموني سخت است كه در آن ميزان عبوديت فرد محك ميخورد.» در آيات كريمه داريم كه «كسي كه انفاق نميكند بايد سختيها و فشارهاي جانفرسا را تحمّل كند.» در اين آیات رازهايي نهفته است كه نياز داريم در آن عميق شويم. انفاق پيام دين براي بنيان يك جامعهي سالم است. انفاق یعنی بخشيدن به ديگران از آن چه خداوند به انسان ارزاني داشته است. اين شامل همه چيز ميشود. هر اقدام مثبت و هر اقدام نيك و هر محبتي جزء حوزهي انفاق قرار ميگيرد، جزء نعمتهاي الهي است. اين انفاق را در جامعه باعث ميشود كه جايگاه واقعي دارايي و ثروت مشخص شود. انفاق موجب تكامل فردي می شود. تربيت اسلامي در اين باب گشوده است. باب انفاق در واقع پاسخگويي به جايگاه خليفه اللهي انسان است. خداوند امر ميكند و ميگويد كه من دوست دارم از آنچه كه داري ببخشي. خيلي از آشفتگيهاي اجتماعي توسط انفاق ترميم می شود. خميرمايهي انفاق مهرورزي است. محبت و احترام كردن و عطوفت است. جامعهاي كه با سنگدلي، بخل، تنگنظري، خودخواهي، تكبر و خودشيفتگيهاي عجيب و غريب كه در صحنههاي اجتماعي ميبينيم مواجه است، نميتواند در آن فضا قرار بگيرد. جامعهي با فرهنگ انفاق ميتواند مرهم مؤثري را بر جانهاي خسته بگذارد. كاري كه عزيزان در كارهاي جهادي انجام ميدهند ارزش توليد مادي را كه در مناطق ميگذارند خيلي بالا نيست، اين خيلي اولويت دارد منتها در اولويت اول نيست. مهم تقويت روحيهي نيازمندان است. اين همدليها و محبت كردنها است. همين كه يك گروهي وارد يك منطقهاي ميشوند روزنههاي اميد در آن منطقه باز ميشود. شما محبت آن انسانهاي شريف را در اين مناطق ميبينيد. چهطور دور شما جمع ميشوند. با اين كه چيزي هم ندارند گاهي اوقات ميبينيد كه از همان مختصر مايحتاجشان براي شما كشك و ماست و نان و عسلي را ميآورند. ما اگر در گفتمان نظاممان مردمسالاري ديني را تعريف كرديم یعنی مردم سالار خودشان هستند، كسي سالار مردم نيست. فرق ما با بعضي ديگر از جوامع اين است كه آن ها هم مردمسالاري دارند ولي بيقيد و شرط، ولي ما مردمسالاري در محدودهي ارزشهاي دينيمان داريم. اگر ما بتوانيم دلها را به مبداء خلقت نزديك كنيم دلها به هم وصل ميشود و اين هم در ارتباطات اجتماعي ما و در تعاملات مردمي ما بايستي مشهود باشد. ما هر چقدر كه سرمايهگذاري كنيم و اين پيوند را بيشتر می كنيم، ثروت ملي ما اينجاست. ما ميتوانيم سرمايههاي اجتماعي بسيار بالايي را توليد كنيم. ما اگر بتوانيم اعتمادسازي و مشاركت مردم را با نرخ بالا توليد كنيم همبستگي مردمي را توسعه بدهيم، خود اين ايجاد تعهد ميكند، اين مسئوليتآور است. در خيلي از معضلاتي كه ما در جامعه داريم اگر اين اتصالات قلوب به هم باشد، كار ما رو به راه خواهد بود. ما براي ادارهي كشور به وحدت ملي نيازمند هستيم. اقتدار ملي ما در گرو اين وحدت است. ما در حركتهاي جهادي ميتوانيم كاري كنيم كه دلها به هم نزديك شود. ما معتقديم كه اگر بعضي از اشكالاتي كه در كارهاي جهادي دانشجويان عزيز وجود دارد را اصلاح كنيم، حلاوت عيني و نشاط زندگي را در اقشار ضعيف تقويت خواهیم کرد. اين عزتمندي و نگاه با عطوفت در واقع سرمايهاي ايجاد ميكند كه زندگي او را ثبات ميبخشد. من اين را بايد عرض كنم كه محرومين ما همهشان دردشان درد مادي نيست. ما فكر ميكنيم كه با تزريق ماديات مشكل حل ميشود مشكل ما اين است كه ما به محرومين با تحقير نگاه ميكنيم. ما به محرومين با ديد شهروند درجهي چندم نگاه ميكنيم. وقتي كه يك روستايي به ادارات ما مراجعه ميكند و به دواير اجرايي و دستگاه قضايي ما مراجعه ميكند، احساس كوچكي ميكند. خانمي كه تا ديروز زندگي راحتي داشته است؛ فقيرانه بوده ولي دغدغه نداشته است ولي به محض اين كه شوهرش فوت ميكند نگاهها تحقيرآميز ميشود. او از اين كه عزت و كرامتش تخفيف پيدا كرده و مخدوش شده رنج ميبرد. در كميته امداد عمده بحثمان همين است. تلاش می كنيم كه مردم را به هم نزديك كنيم. در ماه مبارك رمضان جشن اكرام را برگزار كرديم و توانستيم نزديك به چهار هزار يتيم را حامي دار كنيم كه با عشق و علاقه به يكديگر محبت کنند. يتيم احساس كند كه پشتوانهاي دارد که تنها نيست. احساس كند كه در مسائل و مشكلات ميتواند روي پاي خودش بايستد. همين كارهايي كه شما ميكنيد و در مناطق محروم ميرويد به دنبال چه انگيزهاي هستيد؟ دنبال پست و مقام هستيد؟ اين ها كه نيست. به دنبال جاي ديگري هستيد.
امام صادق(ع) ميفرمايد: در روز قيامت ندا داده ميشود كه فقرا قيام كنند. آن ها قيام ميكنند و از خداوند تبارك و تعالي ندا داده ميشود كه مثل اين كه خداوند بخواهد عذرخواهي كند، شبيه به اين است كه شما بندگان مورد قبول من هستید و درجات بالايي نزد من داريد، من نميخواستم كه شما را با قرار دادن در موضع فقر و محروميت تحقير كنم، من ميخواستم كه پاداش بزرگي به شما بدهم و الان موقعي است كه اين پاداش و مدال را بدهم كه شما هر كسي كه كوچكترين محبتي را به شما داشته است را به بهشت ببرید، يعني در واقع فقرا شفيع خيرين و نيكوكاران خواهند بود. اين خيلي با ارزش است. ما در بحث صدقه داريم كه وقتي شما انفاق ميكنيد و صدقه ميدهيد دست خودتان را ببوسيد. اين دست به دست خداوند رسيده است قبل از اين كه به دست آن نيازمند برسد.
حسین خادم حسيني - مدیر دفتر بازرسی و رسیدگی به شکایات سازمان بهزیستی کشور
در فضاي اين سالن به ياد دوران دانشجوييام افتاده بودم.آن زمان که دانشجو و عضو این گروه-ها بودیم، افتخار ما اين بود كه در خدمت محرومترين افراد جامعه هستيم. تلاش ما در جهت زدودن چهرهي فقر و محروميت در جامعه و افتخار ما خدمت در راه محروميتزدايي است. با مديريت جديد سازمان بهزيستي كشور از سال 84 تلاش جدي در جوانسازي سازمان و نگاه جوانتر به مقولهي محروميتزدايي داریم. دو نكته را مطرح ميكنم. ابتدا اين كه ما در نگاه به مقولهي محروميتزدايي نيازمند به نگاه جوان و حضور جوانان و ارادهي آن ها و طرحهاي جديد هستيم. هر چه در اين زمينه به ما كمك كنيد ما خواهيم توانست اين راه را طي كنيم و آماده هستيم كه هر كمكي كه از دستمان برميآيد انجام دهيم. دوم قدرشناسي در اين جشنواره و همين كاري كه در سازمان دانشجويان جهاددانشگاهي صورت می گیرد. اميدوارم كه در اين راه موفق باشيد.
دكتر حمیدرضا طيبي - رئیس جهاد دانشگاهی
من صحبتم را بيشتر بر روي بحث فقر و غنا در جامعهي اسلامي امروز ما و بحث محروميتزدايي متمركز کرده ام، معتقدم كه نگاه روي محروميتزدايي مخصوصاً توسط دانشجويان در هر برههي زماني و در هر برهه از انقلاب بايد به يك شيوهي خاص باشد. در سال 58 كه جهادسازندگي شكل گرفت و حتي قبل از انقلاب زمانی که بلاياي طبيعي اتفاق ميافتاد و بحث حمايت از محرومان صورت می گرفت. بعضي حركتها در آن موقع قابل توجيه بودند مخصوصاً وقتي كه سازماندهي خوبي نبود. مخصوصاً سال 58 كه جهادسازندگي تشكيل شد و دانشجويان و گروههاي دانشجويي زيادي اعزام شدند. خود ما سال 59 جزء همين گروههاي دانشجويي بوديم كه با سازماندهي به غرب كشور رفتيم. من بعد از ورودم متوجه شدم كه برخي از كارهايي كه انجام شده همه كارهايي است كه بايد دوباره از نو تجديد شود و شايد اين كارها سازندگياش براي دانشجو خيلي بيشتر از محرومان بود. چون واقعاً براساس اصول مهندسي نبود. البته من مخالف انجام اين كارهاي عمراني توسط دانشجويان نيستم ولي حتماً اگر چنين كارهايي را انجام ميدهيد بايد با سازمانهايي باشد كه با برنامهريزي بهتر از اين نيرو استفاده كند. در مقاطعي مثل امروز، بعد از 30 سال از پيروزي انقلاب اسلامي در بحث محروميتزدايي وظايف جديتري برعهدهي دانشجويان است. يكي از اين مسئوليتها اين است كه چرا بعد از 30 سال ما بايد هنوز در جامعهمان چنين محروميتهايي را بهطور جدي داشته باشيم. مشكل ما در زمينه توسعه چيست؟ دانشجويان در اين زمينهها باید فكر كنند و چون درگير مشكلات نيستند ميتوانند اين مسائل را در فضاي بازتري تحليل كنند و به مسئولان ارائه نمایند. من فكر
ميكنم بهكار بردن لفظ جنگ توسط امام در بيان رويارويي بين فقر و غنا بيانگر شدت اهميت موضوع فقر و غنا است و حساسيتي كه اين مسأله براي نظام جمهوري اسلامي دارد. اگر يادتان باشد امام در اوايل جنگ هميشه ميگفتند كه جنگ در رأس همهي امور است و خيلي بر اين مسأله تأكيد داشتند. علت بهكار بردن لفظ جنگ براي فقر و غنا اين است كه ميخواستند به اهميت و تأكيد پرداختن جامعه به مسألهي فقر و غنا بپردازند. امام در مورد مسئولان و در مورد چگونگی نگاه مسئولان به فقر و غنا در نظام جمهوري اسلامي و حتي به لحاظ تعلقخاطر و وابستگي به گروه ها بسيار حساس بودند. امام با تأسي از مقتداي خود حضرت علي(ع) معتقد بودند که جمهوري اسلامي بايد از بهوجود آمدن درههاي فقر و قلههاي ثروت جلوگيري كند، زیرا قلههاي ثروتي كه بهوجود ميآيد عمدتاً از مسير ثروتهاي بادآورده نه از راه كار و تلاش و كوشش است. قاعدتاً توجه این مسئولان به مردم كم خواهد بود و نسبت به مردم سختگيري خواهند داشت. معمولاً اين افراد در مقابل بالاتر از خودشان خاضع هستند و در ارتباط با مستكبران و ايستادن در مقابل آن ها هم به همين شكل هستند و روحيهي انقلابي هم نخواهند داشت، لذا امام(ره) تأكيد ميكردند كه كشور سريعتر به سمت فقرزدايي برود و كمين مستكبران از كشور برداشته ميشود و گرايش دينی به اسلام بيشتر ميشود. در بحث جنگ فقر و غنا نباید فکر کنیم که اسلام به بحث توسعه و پيشرفت اهمیت نمی دهد. اسلام كار و تلاش را براي آباداني دنيا با نيت صحيح و انگيزههاي اسلامي عين سعادت و سلوك آخرت ميداند و اين در رفتار پيامبر و امامان مشاهده می شود. پيامبر عزيز اسلام(ص) در مورد تأثيرات نگرانكنندهي فقر ميفرمايد: «نزديك است فقر به كفر بيانجامد و آن كه معاش ندارد در بند آخرت هم نخواهد بود.» حضرت علي(ع) در وصيتي به فرزند خويش فرمودند: «فرزندم از فقر بر تو بيمناكم. پس از شر آن بر خدا پناه ببر، چرا كه فقر داراي آثار سوئي چون نقصان، سرگرداني و حيرت خرد و پيدايش دشمني است.»در دوران حضرت علی (ع) سياست مساوات در استفاده از منابع جامعه يا بيتالمال است. مهمترين ثروت بشر عقل اوست كه خداوند حكيم به او داده است و آن را بهصورت يكسان در اختيار همه گذاشته است و هيچ فرقي هم بين آدمها وجود ندارد. وظيفهي حكومت اسلامي اين است كه شرايطي بهوجود بياورد كه انسانها با بهره برداری مناسب از عقلشان در بحث توسعهي كشور تلاش بكنند. اين روزها در مباحث توسعه در دنيا ميگويند كه ظرفيت توسعهي هر كشور به اين بستگي دارد كه چه ميزان زمینه شکوفا شدن استعداد تكتك انسانها فراهم است. هر چقدر كه بتوانيم شرايطي فراهم كنيم كه استعداد تكتك انسانها شكوفا شود ظرفيت توسعهي آن كشور بيشتر ميشود. مساوات در امر تحصيل يكي از بحثهاي مهم در شكوفا شدن همين استعدادها براي همهي مردم است كه خوشبختانه در قانون اساسي ما هم گنجانده شده است. هر چقدر وابستگی توسعه جامعه را به دانش نزديكتر كنيم و آن را از وابستگي به سرمايه جدا کنیم، شرايط شكوفا شدن استعدادها بيشتر ميشود و انسانها ميتوانند استعدادهاي خودشان را بروز دهند.
در حكومت امام علي(ع)، مسئله ی دیگری که دیده می شود جلوگيري از رانتخواري يا ویژهخواري است. عدم استفادهي كارگزاران حكومتي از موقعيت خود براي كسب ثروت چه به لحاظ برداشت نامشروع از منابع و چه استفاده از رانت اطلاعاتي بسیار مهم است. مطلب بعدی نظارت دقيق بر امور حكومتي و اعمال كارگزاران و وابستگان حكومتي حضرت امیر(ع) است. مؤثرترين روش حضرت علي(ع) در این بحث، الگو قراردادن خودشان بود. شكل زندگي حضرت مؤثرترين روش براي اعمال نظارت بود. الگو دادن به جامعه و حسابرسي و نظارت بر كار و دارايي كارگزاران و وابستگان از مباحثي بود كه بحثهاي زيادي را از حضرت شنيدهايم.
مطلب چهارم تلاش دولت امیرالمومنین در جهت توسعه و آباداني سرزمين و رشد و توسعهي كشور به زبان و ادبيات امروزي است. حضرت علي(ع) ميفرمايند: عمران و آباداني شهرها فضيلتي براي قدرت حاكم است و عمران و آباداني شهرها و توسعه را به زبان امروزي وظيفهي اصلي حكومتها ميدانند.
مطلب پنجمي كه ميتوانيم استفاده كنيم، دستگيري از مردم محروم و از كار افتاده و يا سيستم تأمين اجتماعي مناسب و يا داشتن نهادهايي مثل كميته امداد حضرت امام(ره) است. در هر صورت هر چقدر شما تلاش كنيد باز اقشاري را خواهيد داشت که بهطور فيزيكي محروم هستند و يا شرايطي پيش ميآيد كه آدمها نيازمند كمك ميشوند. بيكاري يكي از آن هاست. اين وظيفهي حكومت اسلامي است كه به ياري مردم بپردازد و از آن ها حمايت كند. به نظر من وظيفهي اصلي محروميتزدايي به عهدهي دولت و حكومت جامعهي اسلامي است. خداوند استعداد و عقل را در همهي انسانها به يكسان به وديعه گذاشته است و وظيفهي دولت اسلامي تدوين قوانين صحيح و درست و اجراي مناسب آن است كه بتواند منابع بهصورت عادلانه و مساوي در اختيار همه براي شكوفا شدن اين استعدادها قرار بگيرد. در دنيا بحث عدالت بسيار مهم است ولي روشي كه بايد به دنبال آن براي توسعه باشيم تا عدالت را به همراه داشته باشد، جدا از توسعه اقتصادي منبع بنیان است كه بيشتر سرمايه در آن نقش دارد. روش توسعهي دانش بنيان دو دهه است که در همه جا مورد بحث است، اگر توسعه مبناي دانش بنيان داشته باشد، توسعهاي پایدار است چرا كه وابستگي توسعه به دانش و وابستگي دانش به انسان است. اما شرط اصلي اقتصاد دانش بنيان اين است كه دولت اسلامي تصميم بگيرد كه منابع مورد نياز را خودش تأمين كند. ما در حوزههاي مختلف فرهنگي، هنري، اجتماعي، انساني، كشاورزي، پزشكي و مهندسي نيازهايي داريم كه اگر تصميم بگيريم كه خودمان محور تأمين باشيم و محور تأمين همهي اين ها توسعهي علمي و فناوري باشد، شرايط شكوفايي استعدادها در كشور بهتدريج فراهم می شود. اين توسعهي علمي و فناورانه بايد يك توسعهي درونزا باشد. اگر ما علم و دانش را كسب ميكنيم حتماً توان ارتقاي آن را فراهم كنيم. اگر دولت اسلامي بهترين شرايط را براي تحصيل مردم و همه ی محرومان فراهم كند ولی شرايط شكوفايي اين استعدادها را به وجود نیاورد و هر كسي براي رفع نيازش بخواهد فكر خودش را بهكار ببرد و متحول كند و ايده ايجاد كند، قاعدتاً در همهي حوزهها حتي حوزههاي علوم انساني و اجتماعي، اين شكوفايي اتفاق نميافتد و در بهترين شرايط بچههاي ما يا كارمندان خوبي ميشوند و يا اگر قابلیت خوبي داشته باشند، در كشورهاي ديگر مشغول بهكار ميشوند. بنابراين در يك جامعهي دانش بنيان شرط اصلي شكوفايي استعدادها اين است كه منبع توليد ثروت ارزي، ريالي يا توليد داخلي و يا بحث صادرات و خدمات ما حاصل توليدات علمي و فناوري خودمان باشد. ما همهمان يقين داريم كه كشور ما هم به لحاظ منابع انساني و هم به لحاظ منابع طبيعي كشور با استعدادي است. اگر برنامهريزي صحيح داشته باشيم، حتماً راههاي توسعه و پيشرفت را سريع طي ميكنيم و انشاءا... روزي برسد كه شاهد اين توسعه و پيشرفت باشيم و هر روز شاهد این نباشیم كه يك هيأت 40 نفره از تركيه، يا يك هيأت 400 نفره از مالزی و یا يك هيأت 600 نفره از چين ميآيد، كساني كه در زمانهاي نه چندان دور خيلي از ما توسعهيافتهتر نبودند يا حتي جلوتر از آن ها بوديم، آن ها ميآيند كه براي ما منابع مادي تأمين كنند و فناوري ایجاد کنند. در حوزهي سلولهاي بنيادي و انرژي اتمي پيشرفت حاصل شده است و اگر تلاش بر توسعه علمی و فناورانه داشته باشیم، در آینده نه تنها محروميتي نخواهيم داشت بلكه همانطور كه شنيدهايد در دورهي امام زمان(عج) افرادي كه زكات شاملشان شود، پيدا نميشود. البته منابع دولتها براي توسعه محدود است و لازم است كه مردم هميشه در امر توسعه همكار و مددكار دولتها باشند. كار بسيار ارزندهاي كه با فرمان حضرت امام در كميته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزيستي شروع شده است. بايد اين ها هميشه وجود داشته باشد و مردم هميشه براساس تربيتها و دستورات ديني واضح و صريحي كه داريم بايد همكار و مددكار مردم باشند. بحثي هم كه در سال گذشته مطرح كردم امسال هم مطرح ميكنم كه علاوه بر كمك به محروميتزدايي كمك به توسعهي مسائل پژوهشي بهخصوص پزشكي را هم بايد در دستور كارمان بگذاريم. شما هم در اين زمينهها فرهنگسازي كنيد.
محمود عليگو - دبیر جشنواره
لازم می دانم از تمام کسانی که ما را یاری کردند تا این جشنواره جشنواره را برگزار کنیم تشکر نمایم. جشنواره فرهنگی- دانشجویی حمایت از محرومان با این اندیشه شکل گرفت که دیدگاه های اصیل و علمی بحث محرومیت زدایی اندیشمندان حوزه های دینی، اجتماعی و فعالان اجتماعی کشور را بررسی نمائیم. در اولین دوره ی این جشنواره، آراء و اندیشه های رهبر ایرانی شیعیان لبنان - امام موسی صدر - و نحوه شکل گیری «حرکه المحرومین» در لبنان مورد بررسی قرار گرفت. در دومین جشنواره نیز بر آن شدیم تا با محوریت ایده ی «جنگ فقر و غنا» به بررسی آراء و عقاید رهبر فقید انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی(ره) بپردازیم.
این جشنواره در بخش های مقاله نویسی، عکس، شعر، داستان کوتاه، کاریکاتور و ایده های نو برگزار گردید که بیشترین استقبال از بخش های شعر و داستان کوتاه صورت پذیرفت. از تمام عزیزانی که با ارسال آثار خود در این جشنواره شرکت نمودند و در راستای ترویج فرهنگ «محرومیت زدایی» گام برداشتند، سپاسگزاری می نمایم.